ÚR FÓRUM EINARS HJÖRLEIFSSONAR KVARAN
Dularfull
fyrirbrigði - 2. hluti
Ég ritaði greinarstúf
seint í fyrravetur hér í blaðið með þessari fyrirsögn. Ég geri ráð fyrir
að ýmsa af lesendum Fjallkonunnar muni reka minni til hennar, því að ég
hef úr ýmsum áttum fengið sannanir fyrir því, að henni hefir verið veitt
töluverð eftirtekt – og eins til tilefnisins til hennar, móblástursins
gegn ransókn á þessum fyrirbrigðum, sem þyrlað var upp hér í bænum. Nú
virðist mér kominn tími til þess að minnast dálítið meira á þetta
efni.
Aðaltilefnið er samt ekki í þetta sinn,
mótblásturinn. Ég met hann ekki mikils. Engin líkindi eru til þess að hann
geti orðið til fyrirstöðu því mikilvæga málefni, sem hér er um að tefla.
En fyrst ég fer að minnast á málið á annað borð, get ég ekki stillt mig um
að geta hans með fáeinum orðum. Ég geri það “skynsömum mönnum til
fróðleiks og skemmtunar,” eins og stundum hefur verið sett framan á rit um
þau efni, sem hvorki gera til né frá og eru ekki ætluð til annars en vera
mönnum til meinlausrar
dægrastyttingar.
Ekki svo að skilja að ALLUR mótblásturinn
sé af svo meinlausum hvötum runninn. Ég get, til dæmis að taka, ekki
hugsað mér annað öllu ógeðslegra en mótblástur stjórnarblaðanna. Hvergi
bregður þar fyrir nokkru orði í fróðleiksáttina, nokkrum glampa af þekkingu eða
sannleiksást. Málið er eingöngu notað til þess að svívirða mótstöðumenn í
stjórnmálum. En því fer fjarri að þetta geri nokkuð til, öðrum en þeim sem
eru að ata sjálfa sig út á óþverranum. Skynsamir menn sjá hvar fiskur
liggur undir steini, þegar farið er að gera rannsóknarlöngun og
þekkingarþrá að pólitísku ofsóknarefni, jafnvel ekki skirrst við af einu
blaðinu að fara hinum svæsnustu óvirðingarorðum um saklausar konur fyrir
það eitt, að þær eru að fást við rannsóknir á andlegum efnum í samvinnu
við þá menn, sem ekki líta á stjórnmál sama veg og
landstjórnin!
Lengra verður naumast komist í því er miður má fara.
Slíkt athæfi er ekki hætt við að verði sannleikanum til
falls.
Þá er golan úr dómkirkjunni. Þar er predikað jafnt og
þétt gegn rannsóknum á dularfullum fyrirbrigðum af sumum, alls ekki öllum
samt, er þar stíga í stólinn. Dómkirkjupresturinn er raunamæddur út af
tilraununum til að afla sér þess þekkingarauka. Og einn óvígður predikari
hefur nýlega gerst svo svæsinn í munninum í dómkirkjustólnum, að ummæli
hans hefðu áreiðanlega verið talin guðlast, ef þau hefðu verið viðhöfð um
guðshugmynd þeirra manna, sem eru að þenja sig á móti
rannsóknum.
Að einu leyti má telja þetta framför. Það hefur, svo
sem kunnugt er, tíðkast mjög í kirkjum þessa lands, að sneiða hjá öllu því
sem söfnuðurinn hefur verið að tala um dags daglega og á einn eður annan
hátt borið fyrir brjósti. Prestarnir hafa með predikunum sínum átt
nauðalítinn þátt í hugsunar- og menningarlífi þjóðarinnar, þó að þeir hafi
oft lagt töluverðan skerf til þess utan kirkju. Þeim hefur hætt við að
bjóða mönnum guðrækilegt hjal, sem hefur farið fyrir ofan garð og neðan og
fæstir hafa munað stundu lengur.
Ofstækismennirnir í dómkirkjunni eru að reyna að
hjala um það sem óneitanlega er verið að tala um hér í bænum. Þegar þeir
fara að tala um rannsókn á dularfullum fyrirbrigðum, er tekið eftir því
sem þeir segja. Fyrir því má líta svo á, sem þetta sé ofurlítil
framför.
En skringileg framför er
það.
Prestarnir hafa, öld eftir öld, verið að berjast við
að koma því inn í höfuðin á mönnum, að fyrir mörgum, mörgum öldum, hafi
dularfull fyrirbrigði gerst austur í Asíu. Jafnvel frjálslyndustu og
gætnustu prestarnir hafa haldið því fram, að það væri að minnsta kosti
mjög viðsjárvert fyrir sálarheill mannanna, ef þeir fengjust ekki til að
trúa því, að þessi fyrirbrigði hefðu gerst. Og ofstækisfullir prestar hafa
haldið því að mönnum að slíkt trúleysi bakaði þeim ævarandi ófarsæld.
Prestunum hefur gengið mjög misjafnt að koma þessari
trú inn hjá mönnum. Og á síðustu tímum hefur þeim gengið það sérstaklega
þunglega.
Nú stendur svo á, að úti um heiminn eru milljónir
manna, menntaðra, sannsögulla og góðra manna, sem
segja:
“Ekkert á að vera því til fyrirstöðu, að heimurinn
trúi þessum fornaldar fyrirbrigðum, sem prestunum þykir svo mikið varið í.
Okkur er kunnugt um að sams konar fyrirbrigði eru að gerast nú, og hvers
vegna hefðu þau þá ekki eins átt að geta gerst fyrir 1900 árum eða 4000
árum?
Hver sem vill leggja tíma í og alúð við að rannsaka
málið, getur sjálfur komist að raun um að fyrirbrigðin gerast enn í
dag.
Prestarnir hafa í þessu efni rétt að mæla. Leitið og
þér munuð finna. Knýið á og hliðum himnaríkis mun að nokkuru verða lokið
upp fyrir yður.
Svona er talað úti um heiminn. Og hér í Reykjavík eru
nokkurir menn, sem ekki vilja láta þetta eins og vind um eyrun þjóta,
vilja sjálfir komast að raun um hvort þetta sé satt eða
ekki.
Er það ekki skringilegt að predikararnir í
dómkirkjunni skuli standa á öndinni út af þessu? Er það ekki kynlegt að
þeir skuli segja sem svo:
“Ef þið trúið ekki sögunum um Móse, Elías, Krist og
postulana og allan þann fjölda í gamla og nýja testamentinu, sem við
dularfull fyrirbrigði voru riðnir, þá eru þið á glötunarinnar leið, en
sérstaklega er það samt ljótt og óguðlegt af ykkur, ef þið reynið að fá
sannanir fyrir því að þær sögur geti vel hafa gerst, sem sagðar eru af
Móse, Elíasi, Kristi og postulunum.
Og athugum því næst málið frá annarri hlið, sem
liggur að minnsta kosti eins beint
við.
Hingað til hefur það verið og enn er það
talið ekki óverulegur þáttur í predikunar- og fræðslustarfi presta, að
koma inn hjá mönnum trú á annað líf, ekki aðeins á það að maðurinn lifi,
þótt hann deyi, heldur og á hitt, að annað líf sé að minnsta kosti að því
leyti áframhald af þessu lífi, að þar uppskeri maðurinn það sem hann sáir
hér. Prestarnir munu að öllum jafnaði manna fúsastir til að viðurkenna að
ekki hafi reynst svo auðhlaupið að þessu, að minnsta kost sé það ekki
ávallt auðséð á breytni mannanna, að sannfæringin um þetta sé mjög rík í
hugum þeirra. Og jafnframt munu fæstir prestarnir þess albúnir að neita
því að ef mannkynið væri verulega sannfært um annað líf, jafn
sannfært eins og til
dæmis að taka, píslarvottarnir voru í hinni fyrstu Kristni, þá mundi
dauðinn missa brodd sinn að mjög miklu leyti og þá mundi mönnum verða
auðveldara en nú verður raun á að jafnaði, að líta skynsamlega á gæði og
raunir þessa lífs.
Nú eru milljónir manna úti um heiminn sem
segja:
“Við VITUM að annað líf er til. Fyrir
okkur er það ekki trúaratriði, heldur þekkingaratriði. Við vitum alveg
jafnvel að annað líf er til eins og að þetta líf er til. Við vitum að
breytni mannanna og hugarfar hér í lífi hefur afar ríkar afleiðingar fyrir
þá í öðru lífi. Við vitum að ástvinir okkar í öðru lífi bera í brjósti
heita þrá eftir að komast í samband við okkur, gera okkur viðvart um hvernig þeim
líður og sérstaklega gera okkur viðvart um það að þeir elski okkur enn
heitar en þeir gerðu áður, meðan við nutum líkamlegrar návistar þeirra. Og
við vitum líka að allir aðrir geta fengið að vita þetta, ef þeir
vilja.”
Nú eru hér í Reykjavík nokkrir menn, sem þykir
fróðlegt að forvitnast um hvort þetta sé satt. Sumir, sennilega allir,
hafa þeir misst ástvini einhvern tíma á lífsleiðinni. Og öllum þykir þeim
þessi staðhæfing milljónanna þess verð, að menn leitist við að fá
vitnsekju um hvort hún kann að vera sönn, eða hvort hún er ekki einber
heilaspuni.
Er það ekki skringilegt að predikararnir í
dómkirkjunni skuli taka þetta svona óbeint upp. Er það ekki skringilegt að
eina predikunarframförin sem þeir taka, skuli vera sú að vara menn við því
sem hinu óguðlegasta athæfi, að reyna að fá óbifanlega sannfæringu fyrir
því að maðurinn lifi, þótt hann
deyi?
Já, það er skringilegt. En það gerir ekkert til.
Sannleikanum er ekki fisjað saman. Hann stenst heimatrúboðið hérna í
Reykjavík. Og alveg eins fyrir því þó að það fari upp í predikunarstólinn
í dómkirkjunni.
Loks er mótblásturinn frá alþýðu manna. Í raun og
veru er hann ekki teljandi. Allur þorri skynsamra manna virðist hafa tekið
rannsóknunum vel. Og við tilraunir eru menn víða farnir að fást, eins og
ég skal minnast nokkru betur á síðar. En nokkuð af fáfróðum mönnum hefur
látið æsast og fylla sig
fjarstæðum.
Einkum hafa þeir menn fengið
DÁLEIÐSLU-fælni. Þeir hafa heyrt dáleiðslu nefnda á nafn, vita auðvitað
ekkert hvað hún er, halda að þeir, sem kunni þá list að dáleiða menn, geti
beitt henni hvar og hvenær sem er, þurfi ekki, til dæmis að taka, annað að
gera en líta á menn úti á götu, þá séu þeir dáleiddir. Og þeir gera sér í hugarlund að það sé
hræðilegt að verða fyrir öðru eins.
Stundum nota gárungar þessa kynlegu fælni til þess að
leika á menn.
Nýlega var einn tekinn fyrir. Einn af samverkamönnum
hans segir við hann að það sé ljótt að sjá í honum augun, hann hafi víst
verið dáleiddur. Manninum þótti það furða, því að hann kenndi sér einskis
meins.
Þá kemur annar gárunginn og svo hver af öðrum, og
allir segja það sama.
Manninum fer ekki að verða um sel. Hann fer að reka
minni til þess að hann hefur nýlega úti á götu, talað við stúlku, sem sé
til alls vís og hefði horft beint framan í hann. Og svo sannfærist hann um
að dáleiddur hafi hann sjálfsagt
verið.
Félagar hans segja honum að ekki sé á annað hættandi
fyrir hann en að leita sér læknis.
Maðurinn hlýðir því og fer til homopata. Læknirinn
selur honum meðul fyrir 3 krónur og segir honum að liggja næsta dag í
rúminu.
Út um landið hafa verið bornar miður trúlegar
kynjasögur af rannsóknunum. Ég ætla að geta einnar aðeins. Í eina sveit
landsins var flutt sú saga og henni trúað af ýmsum, að úr einu húsi hér í
bænum væri fortepíanó flutt á hverri nótt út í kirkjugarðinn til þess að
leika þar á það fyrir einn framliðinn mann, sem þar er jarðaður. Við
hljóðfærasláttinn kom maðurinn upp úr gröfinni, settist á leiði sitt og
hlustaði á.
Þeim, sem trúðu þessu, þótti athæfið í meira lagi
óguðlegt.
Svona er mótspyrnunni háttað. Þeir menn mættu vera
óvenjulega viðkvæmir, sem geðu sér mikla rellu út af öðru eins, furðu
ístöðulitlir þeir, sem finnst þetta ægilegt. Áreiðanlega er engum svo
farið, þeirra er við þessar rannsóknir eru að
fást.
En nú sé ég að þetta er þegar orðið lengra mál en
fjallkonan getur með góðu móti séð af í einu blaði. Og samt er ég ekki
kominn að efninu. Ég bið lesendur mína velvirðingar á því og kemst að
efninu næst.
Heimild: Fjallkonan 12. janúar 1906