ÞANKAR
Að ganga í álfaklett   Tilbaka Andleg málefni - titilsíða Til aðalsíðu	Álfa- og huldufólkstrú hefur verið landlæg, ef svo má segja, á Íslandi um aldaraðir og kannski frá upphafi byggðar. Það sýna allar þær sagnir sem til eru um meintar athafnir þess, byggðir og bú. Einnig styðja örnefni alls konar, sem bera nöfn er tengjast huldufólki og álfum, þessa trú landans, nánast hvert sem litið er. Svo rík er þessi trú eða skoðun að mörg, ef ekki flest, höfuðskáld þjóðarinnar hafa ort um huldufólkið eða atburði sem hafa tengst því. Samkvæmt sögunum var huldufólkið margt og misjafnt eins og mennirnir og fór ýmsum sögum af því, bæði neikvæðar og jákvæðar. Í kvæði Þorsteins Erlingssonar, Huldufólkið, er einmitt stiklað á einu því, sem því tengist þessu, en hann segir í því ljóði sínu: Nú hef ég gleymt hver fyrstur mér frá því sagði, og fráleitt hef ég verið gamall þá; það var í hverju horni bænum á og stal oft því, sem fólkið frá sér lagði. En þó var annað margfalt meiri skaðinn, því margt eitt barn, sem frítt og gáfað var, það huldufólkið burtu með sér bar og lagði annað ljótt og heimskt í staðinn.  Það kýtti svona kararfauskum sínum og klæddi mennskum hömum til að blekkja; Það var mér sagt, um sannleik ei ég veit; En síðan fjölga fór á vegi mínum, mér finnst ég stundum skiftings augun þekkja – nú getur hver einn skyggnst um sína sveit.  Ekki er nú þessu fólki borin alltof vel saga í þessu ágæta ljóði Þorsteins, en hin hlið þess er þó engu að síður vel þekkt í sögnum, þar sem það gerði mannfólkinu vel, og ekki síst ef því fannst að því hafði verið greiði gerður. Einhvers staðar segir frá því að huldufólkið sé niðjar óhreinu barnanna hennar Evu, og segir sagan að guð hafi komið í heimsókn til þeirra hjónakornanna, Adams og Evu, og viljað sjá börnin. En þar sem “húsmóðurinni” Evu hafði ekki unnist tími til þess að þvo hluta barnahóps síns, þá ákvað hún að fela þau fyrir gestinum. En fyrir guði verður ekkert falið, eins og gefur að skilja, og þegar hann varð þess áskynja að ekki voru öll börnin þeirra Adams og Evu í hópnum sem honum var sýndur, þá mun hann hafa mælt svo fyrir að þau sem ekki voru í “sýningarhópnum” skyldu upp frá því verða augum manna hulin og búa í holtum og hæðum. Einhvern veginn svona mun þessi þjóðsaga vera, og er hún ágætt dæmi um það hvernig alþýða fyrri alda fann upp, bæði í gamni og alvöru, ýmsar skýringar á því, sem ekki varð útskýrt samkvæmt mannlegum skilningi. Ýmsir hafa frá því sagt, og jafnvel á næst liðnum áratugum, að þeir hafi heimsótt huldufólk í híbýli þess, gjarnan í klettum. Stundum velti maður því fyrir sér, þegar maður las, eða les, þær frásagnir, hvernig slíkt mætti verða, því nú er ljóst að steinninn í fjallinu er engu síður steyptur í hart og óholað efni, en margt annað það sem í efnisheimi þekkist. Ekki verður annað sagt en að maðurinn sjálfur sé nokkuð áþreifanlegur í sínum efnislíkama, svo ekki verður auðvelt að koma því heim og saman við fyrstu sýn, að maður geti rétt si svona, gengið inn í grjótharðan klettinn. Minnist ég þess m.a. að hafa lesið frásögn þjóðkunns miðils af því er hann var leiddur inn í klett, sem fyrir hans augum var þá orðinn að heimili huldufjölskyldu, með öllum gögnum og gæðum. Auðvitað er engin sannanleg skýring til á þessu fyrirbrigði, frekar en mörgu því sem andlegum málum tengist, en helst hef ég hallast að því að þarna sé um atburði og sýnir að ræða sem ekki séu af efnisheimi, sem ég held nú að flestir hljóti að telja, og þeir sem hafi orðið fyrir reynslu af samskiptum við álfa og huldufólk, sé fólk með dulræna hæfileika. Þekkt er það að fólk, ekki endilega bara miðlar, heldur fólk sem oft er kallað að vera næmt, getur farið úr líkamanum, eins og það er kallað, og svifið um aðrar víddir, heima og geima og tekið með sér tilbaka minninguna um þá ferð og upplifun. Fyrir því eru m.a. ýmsar haldbærar sannanir. Skýringing á því þegar fólk heimsækir huldubyggðir er því að öllum líkindum sú að það fer í einhvers konar trans eða yfirskyggingu, og er því að upplifa atburði í draumi eða á dulrænum sviðum. Þjóðsagan segir hins vegar frá atburðinum eins og hann hafi alfarið átt sér stað í efnisheimi. Þá er eftir að velta fyrir sér hvers vegna híbýli huldufólksins eða álfanna, er svo oft staðsett í steinum eða hólum, en það virðist vera sammerkt flestum þessum sögum. Reyndar hef ég heyrt eina undantekningu á því atriði, og er hún höfð eftir kunnum sjáanda um huldufólk sem býr í Laugarnesi í Reykjavík, þar verður ekki séð annað í efnisheimi, en að sé auð slétta, sem ku engu að síður vera alsett húsum af sérstöku tagi, á huldufólks sviði. Það gæti ef til vill bent til þess að það hafi passað betur inn í þjóðsagna formið að hafa einhver kennileiti í efnisheimi, til þess að auka áhrifamátt sagnanna, eða þá að orkusvið þessara staða sé eitthvað sérstakt, myndi einhver áhrif sem opni dyr inn á þessu óræðu svið. Hver veit? En sögurnar eru margar og ekki bara á Íslandi, slíkt er þekkt víða um heim, svo það væri mikil einföldun að segja að enginn fótur væri fyrir tilveru þeirra, því svo ber þeim saman almennt, að sérstakt væri ef allir sem fyrir þessari reynslu verða, væru haldnir svona nákvæmlega sömu einkennilegheitum. Mannlífið er margrætt og vissulega hefur huldufólkstrúin bætt inn í það skemmtilegum kvistum, ekki hvað síst fyrr á tímum, þegar aðstæður og hugarfar tengdist þeim enn nánar. Svo er að sjá að aðbúnaður og áhöld huldufólks hafi oftast fylgt sömu þróun og gerðist í mannheimum, og er því ekki ólíklegt að svo sé enn. Mætti þá kannski álykta sem svo að huldufólkið sé nokkurs konar “skuggamynd” mannlífsins á hverjum tíma, athöfnum þess og siðum? Huldufólkið sé ef til vill bæði nánara og tengdara okkur mannfólkinu en séð verður við fyrstu sýn? Eða þá, svo ég teygi nú bæði málið og lesendur nokkuð út á brún hengiflugsins, að efnislegt mannlífið sé skuggi heims huldufólksins? Ja, hver veit, ekki eru okkur ljós öll þau tilbrigði sem skaparinn og tilveran hefur búið, en eitt er víst, hún er margslungnari og flóknari enn mannlegur hugur mun nokkurn tíma geta gert sér í hugarlund eða skilið. En það er jafnan svo, að hver er sínum heimahögum kunnugastur, og telur þá jafnan hjarta alheimsins, allt annað sé utanaðkomandi og óskylt. Þessi tilgáta er sett fram til skemmtunar en um leið umhugsunar um tilveruna í heild, hver veit hvað er skuggi og hvað raunveruleiki, okkur er það jafnan skýrast sem við festum hönd á hverju sinni. Guðjón Baldvinsson.