Rohit Metha:

"The Science of Meditation."

Hvað er hugleiðsla?
    Til þess að vita hvað hugleiðsla er, þurfum við fyrst að vita hvað hún er ekki. Hugleiðsla er ekki meðvitundarleysi eða stig undirmeðvitundar, eða hálfmeðvitundar þar sem ekki er um að ræða meðvitund um skynjanir. Það er oft ranglega staðhæft að í hugleiðslu verði að skera á allt skynáreiti. Það mundi jafngilda því að vitundin sé algerlega ónæm, en hugleiðsla er að sjá (skynja) rétt.
    Hugleiðing er ekki fólgin í stellingum líkamans eða öflugum öndunaræfingum. Stundum er sagt að endurtekning möntru í sífellu jafngildi hugleiðingu. Slík endurtekning gerir hugann sljóan, en sljór hugur er oft mistekinn fyrir þögn eða kyrrð. Sljór hugur og hugarkyrrð eru algerlega gagnstæð fyrirbæri, hið fyrra byggt á algeru aðgerðarleysi, hið síðara á hárfínu glaðvakandi næmi.
Stundum er sagt að hugleiðsla sé fólgin í djúpviturri hugsun, en það verður að vera ljóst að hugsun getur einungis fjallað um hið þekkta, en hugleiðsla er uppgötvun hins óþekkta. Hugleiðslan er reyndar hvorki fólgin í að hugsa né stöðva hugsunina, enda stundum nefnt þriðja leiðin.
Það er einnig algengt álit manna að hugleiðsla krefst einbeitingar, helst á eitthvert háleitt viðfangsefni.
    Hugleiðsla er ekki einbeiting því einbeiting er fólgin í að útiloka eitthvað frá vitundinni til að fást við afmarkaðan geira vitundarinnar. Hugleiðsla er aðferð til að útvíkka hinn meðvitaða geira vitundarinnar.
   Hugleiðsla fæst heldur ekki við ákveðið efni, svo sem Guð, fegurð, góðleika o. s. frv. Endanlega verður hún að vera rúin öllum viðfangsefnum til að ná megi upplifun einingar.
    Við höfum séð að hugleiðsla er hvorki fólgin í hugsun, né að stöðva hugsunina. Hvernig er hægt að sækjast hvorki eftir né vinna gegn, hvorki útiloka né samkenna sig? Í gömlum indverskum ritum er talað um millibil. Taktu eftir bilinu milli inn og útöndunar, milli tveggja hugsana, milli vöku og svefns. Hugurinn getur ekki fengist við slík millibil og fyllir þau því upp með hugsunum. Ef við höfum aðeins augun á hinu birta, en skynjum aldrei kyrrð hins óbirta á bakvið birtinguna, verður streymi birtingarinnar rúið allri meiningu. Það er aðeins í millibilinu sem hin þriðja leið finnst, eða eins og Blavatsky segir í bókinni, Rödd þagnarinnar; “…hin rétta skynjun birtra hluta, þekking á hinu óbirta.”
    Það er hið þriðja auga, auga andlegs innsæis, sem býr yfir réttri skynjun hinnar birtu tilveru og leiðir manninn þannig til þekkingar á hinu óbirta.
    Hugleiðsla er varurðin um millibilið, þegar ein hugsun er liðin og önnur ókomin, þegar hið tímalausa andartak hins óbirta ríkir. Þetta andartak er hið raunverulega andartak sköpunarmáttarins, því þar býr nærvera hins óbirta sem gefur stefnu hins birta nýjan farveg.
    Hugleiðsla er vissulega ekki flótti inn í land alsælu og hugljómunar. Mannshugurinn getur ekki dvalið til lengdar í hinu tímalausa andartaki. Hann starfar á sviðum tímans. Hugleiðsla er ekki afneitun hins tímanlega, því þá hefði hún enga merkingu í hinu daglega lífi mannsins. Hann verður því að hverfa aftur frá hinu tímalausa andartaki inn í veruleika tímans.
    Hugleiðsla verður að hafa bæði breidd og dýpt. Á dýptinni er um að ræða samskipti við hið óbirta, sem á breiddina virka eins og fersk gróðrarskúr á víðfeðm engi hins daglega lífs. Ef manninum á að takast að finna lausn á hinum erfiðu vandmálum sínum verður hann að takast á hendur algera ummyndun á lífi sínu. Þetta krefst þess að komið sé á samfelldri lífrænni hrynjandi milli návistar hins óbirta og samhverfu þess í daglegu lífi mannsins.

Varurð án athygli.
    Heili mannsins, sem gerður er úr lifandi frumum þarfnast tíma til hvíldar og endurnæringar. Hann öðlast á ný ferskleika og atorku ef hann aðeins fær andartaks hvíld. Það þarf ekki að vera nema örstutta stund. Sjálfur þarfnast hann hvíldar og slökunar, en sú slökun gefur öllu taugakerfinu tíma til að endurnærast eftir hið erfiða verk sem því er falið. Eftir þessa hvíld getur heilinn fengið meiri vinnu út úr taugakerfinu og það á afkastameiri hátt.
    Þegar heilinn nær ekki hvíld eða slökun myndast það sem við nefnum taugaspennu eða streitu. Taugarnar verða þreyttar af stöðugu álagi. Heilinn sjálfur þreytist aldrei en það kemur fram þreyta í taugakerfinu. Spenna myndast í taugum og vöðvum og til að slaka á henni er hvíld nauðsynleg. En til þess það geti gerst þarf heilinn að slaka á þannig að hann hætti sífellt að gefa skipanir til tauga og vöðva. Skipta má taugakerfinu í tvo höfuð hluta, hið ósjálfráða og hið meðvitaða. Hinn ósjálfráði hluti þarf að starfa jafnvel þegar við sofum, en hann er búinn sjálfvirkum búnaði til hvíldar. En það eru taugar hins meðvitaða hluta sem þarfnast reglubundinnar hvíldar og slökunar og þar er slökun á heilastarfseminni algerlega óhjákvæmileg. Það er hið meðvitaða kerfi sem er virkt á meðan við vökum og því er ekki hægt að fást við slökun þess í svefni, hversu endurnærandi sem hann kann að vera. Við verðum að kunna að taka frá fáein andartök til slökunar mitt í erli dagsins.
    Til slökunar heilans og til að létta á spennu er nútíma maðurinn að verða háður allskyns róandi lyfjum. Þau hafa eflaust slakandi áhrif, en í staði þess að slaka á heilastarfseminni gera þau hana sljóa. Afslappaður heili er ekki sljór.
    Sljór heili leiðir til sinnuleysis og leti, svo einstaklingurinn missir allan áhuga á að starfa. Vegna áhrifa róandi lyfja verður maðurinn nánast að óvirku jórturdýri. Því er oft haldið fram að með iðkun Japa, eða endurtekningar möntru, sé hægt að ná slökun heilans. Það er almennt reynsla okkar flestra að þetta leiði til einhæfni (á þessu er ekki hætta ef menn stunda einhverskonar samkenndar- og tjáningarfundi) Einhæfni, hvernig sem hún er tilkomin, leiðir til sljóleika heilans. Spurningin er: Hvernig er hægt að nálgast slökun heilastarfseminar - þar sem heilinn er slakur án þess að vera sljór? Afslappaður heili getur orðið virkur á andartaki, sem sljór heili getur ekki. Það er nauðsynlegt að hafa ljósan skilning á leyndarmáli heilaslökunar áður en tekið er til við að auka hæfni heilans. Það er rétt að ekki er hægt að slaka á meðvitað fremur en að sofa meðvitað. En það er hægt að skapa meðvitað slíkar kringumstæður að slökun komi eðlilega og áreynslulaust. Gott er að gera sér grein fyrir að öndun hefur mikil áhrif á slökun heilans. Venjulega er öndun okkar fremur óregluleg. Ef hægt er að taka frá daglega nokkurn tíma, t. d. fimm eða tíu mínútur, til að fylgjast með önduninni, þá mun sú athugun í sjálfri sér leiða til reglubundinnar öndunar. Í búddískri hugleiðslu er mikil áhersla lögð á að fylgjast með eigin öndun. Burtséð frá því að fylgjast með önduninni eru æfingar í djúpri öndun afar hjálplegar til að skapa heilanum hvíld. Örlítil tilraun með öndunaræfingar ætti að sannfæra hvern sem er um að þær losa um stíflur og auka streymi lífsorku til heilans.
    Í þessari endurlífgun er Pranayama mikilvægasta tækið. Þar er munur á djúpöndun og Pranayama, því í hinu síðarnefnda er haft bil milli innöndunar og útöndunar. Þetta tímabil er andanum haldið niðri, sem gefur aukið flæði súrefnis til heilans. Mikilvægt er að nota aðeins einfalda tegund Pranayama þar sem andanum er aðeins haldið niðri eins lengi og þægilegt þykir. Um leið og vart verður minnstu óþæginda verður að sleppa útönduninni lausri. Þar sem slíkt Pranayama tekur ekki meira en tíu eða fimmtán mínútur er hægt að finna tíma til þess einhvern tíma dagsins, jafnvel meðan maður er að starfi. Þetta mun færa heilanum hvíld sem hann getur jafnvel ekki fengið í margra klukkutíma svefni.
    Við iðkun yoga, einkum Hatha-yoga, er nemanum ráðlagt að nota ákveðna stellingu, nefnilega Savasana sem felst í að liggja flatur á bakinu eins og dauður sé. Í þessari stellingu er andardrátturinn hægastur og hinir mismunandi líkamshlutar afslappaðir og hreyfingarlausir. Þetta er upplögð staða til slökunar. En spyrja má; Hvernig getur maður legið útaf í vinnunni? Það er ekki nauðsynlegt að liggja útaf, því eins má sitja uppréttur og afslappaður á stól eða bekk. Í þessari stellingu verður maður að forðast að taka eftir neinu sérstöku, enda þótt maður sé óljóst meðvitaður um allt sem gerist. Jafnvel hugsanir eiga að renna um hugann án þess að þeim sé veitt eftirekt. Látið skynjanir og hugsanir renna hjá án þess að virða þær viðlits. Í þessari afslöppuðu Savasana stellingu verður heilinn afar fljótt slakur.
    Nútíma manninum er hætt við að leiðast. Hann verður að fá stöðuga ánægju og skemmtun út í þjóðfélaginu. Hann virðist hafa misst hæfileikann til að hafa sjálfur ofan af fyrir sér. Það er einhæfni sem þreytir taugarnar og taugaþreytan framkallar leiðindi í huganum. Í leiðu hugarástandi verður ekkert úr neinu verki, sem maðurinn tekur sér fyrir hendur. Í slíkum tilfellum er ráðlegt að breyta til um stundarsakir. (Winston Churchill málaði nokkur pensilför á stundum sem gáfust milli stríða.)
    Ein öflugasta leiðin til að slaka á heilanum er varurð (vitund) án athygli, sem þýðir varurð skynfæranna án athygli taugakerfisins. Í notkun merkir þetta að skynfærin taka við skilmyndunum án þess að senda boðin áfram til hugtakameðhöndlunar í heilanum. Þegar þú heyrir tónlist leyfirðu hljómum tónslitarinnar að snerta eyrað án þess að senda hana til meðvitundarinnar í heilanum. Ekki er hugað að því hvers kyns tónlist er um að ræða, hver syngur eða leikur, o. s. frv. Heldur setið með lokuð augun og notið tónaflóðsins án hugrænnar athygli. Sama má gera með sjónina, t.d. úti í náttúrinni, horfa án athygli á neinu sérstöku og án hugrænna hræringa um það sem fyrir sjónskynið ber.
    Með þessu móti fær heilinn hvíld, ekki í móki, heldur afslappaður og vakandi. Slík afslöppun heilans getur ekki staðið lengi yfir, eða frá 10 til 30 mínútur, en það nægir til að gefa honum og taugakerfinu hvíld og nýja orku. Heilinn heldur áfram að sinna hinni ósjálfráðu starfsemi líkamans, en hin sjálfráða taugastarfsemi liggur niðri um stund. Með varurð án athygli er hægt að nálgast ferskleika barnsvitundarinnar ef manni tekst að varðveita hina hreinu varurð án þess að leyfa skynjunum að verða að hugtökum, og þetta er heilanum ákaflega hressandi og lífgefandi reynsla.
    Hægt er að nota ofangreindar aðferðir til að slaka á heilastarfseminni. Það innifelur Pranayama, hvíldarstellingu, að breyta um viðfangsefni og “varurð án athygli.” Einnig er hægt að þróa aðrar aðferðir til slökunar. En hafa verður í huga að það eru ekki til neinar aðferðir til að slaka á meðvitað. Það eru aðeins til meðvituð áreynsla til að skapa kringumstæður þar sem heilinn og taugarnar geta náð eðlilegu og áreynslulausu ástandi slökunar.

Orka leyst úr læðingi.
    Vísindin tala um að orka og efni séu sami hluturinn. Hægt er að halda því fram að hinar mismunandi tegundir orku séu mismunandi birtingar einnar og sömu orkunnar, nefnilega alheimsorkunnar, sem fyllir alheiminn og birtist í mismunandi myndum.
    Eitt birtingarstig alheimsorkunnar er Prana, eða lífsorkan sem gegnsýrir líkama mannsins. Á sanskrít hefur lífsorkan mismunandi nöfn eftir því hvar og hvernig hún birtist í líkamanum, en við skulum hér aðeins fjalla um tvö birtingarform hennar, nefnilega Vyana, eða lífsandinn og Kundalini, eða slöngueldurinn. H. P. Blavatsky segir eftirfarandi um Kundalini í hinni duldu kenningu.
    “Kundalini Sakti - orkan eða mátturinn sem ferðast eftir boginni línu. Hún er hið alheimslega lífsafl, sem birtist sem orka hvarvetna í náttúrinni. Þessi máttur inniheldur hin tvö máttugu öfl aðdráttar og fráhverfni. Rafmagn og segulmagn eru aðeins birtingarform hennar.”
    Í yoga-fræðum má finna heillandi lýsingar af því hvernig slöngueldurinn, sem sagður er sofa upphringaður við mænurót venjulegs fólks, er vakinn upp, til að skjótast upp til hvirfilstöðvarinnar í höfðinu. Þegar Kundalini Sakti mætir maka sínum, Siva, á neminn að öðlast við það stórkostlega andlega hæfileika. Í allri þeirri yfirborðskenndu hjátrúarfullu umfjöllun sem í gangi er, hefur verið á vesturlöndum, má benda á bækur Pandit Gopi Krishna frá Kasmir, sem hefur gert mikið til að skýra málin og bægja frá öllum sögusögnunum og hjátrúnni.
    Spyrja má hvað Kundalini hafi með ummyndun mannsheilans að gera. Á hinni andlegu vegferð þarfnast neminn stöðugt meiri orku og þarf að læra hvernig endurnýja má orku líkamans. Orkan er frumþörf þess sem drepur fæti á hina stórfenglegu vegferð andlegrar viðleitni og hennar er þörf á öllum sviðum, frá líkamlegri orku til hinnar hæstu andlegu uppsprettu.
    Nútímamaðurinn verður að fara að snúa sér að spurningunni um samþættingu á öllum stigum lífsins, því hann er á leiðinni að upplifa innri upplausn. Það er ekki hægt að koma þessari samþættingu til leiðar á yfirborðskenndan hátt, en krefst alvöru átaks til að hin mannlega vitund, sem í dag birtir hið karllega gegnsýrist einnig af hinu kvenlega vitundareðli. Það er í gegnum sameiningu hinna karlegu og kvenlegu vitundar þátta sem raunveruleg samþætting getur átt sér stað.
    Það er hin karllegi hluti heilans, með allri sinni ágengni og ofríki, sem ræður ríkjum í dag. Það er því engin furða að hegðunarmunstrið sýni harðýgi og hrottaskap. Að sýna öðrum yfirgang er talið merki um árangur og hin mannlegi heili hefur fyrst og fremst alist upp í anda samkeppni. Af þessum sökum er afar mikilvægt að heilinn verði fyrir áhrifum kvenlegrar orku og það gerir fræðin um Kundalini sérstaklega áhugaverð og mikilvæg.
    Til þessa hafa þær aðferðir sem notaðar hafa verið til að vekja slöngueldinn byggst á því að þvinga fram vöknun með aðferðum Tantra- og Hatha-yoga. Þetta krefst þess að til staðar sé hæfur kennari sem kann að fylgjast með ferlinu og grípa inn í ef eitthvað ætlar að fara úrskeiðis. Að fást við tilraunir til að þvinga fram dulræna hæfileika er ákaflega hættulegt og því er nauðsynlegt að finna aðrar öruggari leiðir, sem ekki krefjast þess að til staðar sé kennari eða gúrú. Í bókinni “Bréf um yoga” segir Sri Aurobindo eftirfarandi, eftir að hafa rætt hinar hefðbundnu leiðir til að vekja Kundalini:
    “…Þetta er sú aðferð sem iðkuð er í Tantra. Í okkar yoga (Intergral Yoga, eða yoga samþættingar) er ekki nauðsynlegt að ganga í gegnum kerfisbundnar aðferðir. Það á sér stað sjálfkvæmt.” Sri Aurobindo talar hér um sjálfkvæma aðferð til vöknunar í stað hinna þvinguðu aðferða Tantra- og Hatha-yoga.
    Á þessari öld vísindanna þekkja flestir til lausnar kjarnorkunnar úr viðjum efnisins. Þekktar eru tvær aðferðir, annars vegar “Fission” eða kjarnaklofningur, sem er sú aðferð sem notuð er í kjarnorkusprengum og kjarnakljúfum í dag. Þar er um að ræða keðjuverkun, sem krefst geysilegrar stýringar eigi hún ekki að fara úr böndunum. Hinsvegar er um að ræða “Fusion” eða kjarnasamrunna, sem reyndar er nýtt í vetnissprengunni, en hefur enn sem komið er ekki verið nýtt í friðsamlegum tilgangi. Lengi hefur þó verið reynt að beisla hana í tilraunastofunni þar sem menn ætla að með því mætti fá öruggari og “hreinni” orku sem fengist hefur í dag. Á sama hátt er orðin knýjandi nauðsyn að finna hættulausa auðmeðfarnari aðferð til að koma á samruna hins jákvæða og neikvæða póls í manninum og vekja þannig til lífsins alla þá orku, andlega jafnt sem líkamlega, sem í hverjum manni býr. Þannig yrði maðurinn heill og aftur á ný í samræmi við lífið og náttúruna sem hann er hluti af.

Tilefni til fagnaðar.
Það er algeng trú að sá sem vill ganga hinn andlega veg verði að líta á sig sem fórnarlamb þjáninga, að hann verði að taka á sig sífellt aukinn hluta þjáninga og sorga. Þetta á sér hefð bæði í austri og vestri.
Það er eins þegar við snúum okkur til dýrðlinga og mystikera sem við rekumst á allt annað andrúmsloft í hinu andlega líferni. Þeir hafa öllum stundum talað um gleði og hamingju. Þeir hafa ekki gefið til kynna að hin andlega leið sé dans á rósum eða látið í veðri vaka að um sé að ræða auðvelda leið. En þótt ekki sé hún auðveld hafa þeir vísað til einfaldleikans, án allra flækja hugans.
    Mystikerar allra tíma hafa fetað veginn með söng í hjarta, því fyrir þeim er ekki spurning um að ná einhverju takmarki. Einn af fyrrverandi forsetum félagsins C. Jinaradasa segir í ljóði: “Vinur, hvað er hið andlega líf? -- Það er að greina í upphafinu endinn.”
    Mystikerinn hefur séð fyrir um endinn áður en hann hóf vegferðina, þannig að takmarkið fylgdi honum ávallt á leiðinni. Hvernig getur í slíkri reynslu verið pláss fyrir sorg og sút? Sú orka sem leyst er úr læðingi á hamingjustundum er auðsjánlega lífsorka því líkaminn fyllist af orku á slíkum stundum. Það er því líklegt að á hamingjustundum leysist ómeðvitað úr læðingi hluti af Kundalini orkunni, þar sem hún geymir forðabúr allrar lífsorku mannsins.
    Orkunni sem losnar úr læðingi á hamingjustundum má líkja við þá orku sem losnar úr læðingi við kjarnasamrunna. Á stundu hamingjunnar sameinumst við umhverfi okkar. Ekki er um neinn klofning að ræða. Orka sem losnar úr læðingi vegna hamingjunnar er laus við ofbeldi og þvingun og væri það ekki þægileg og þýð leið til að leysa Kundalini úr læðingi?
    Hver eru einkenni þess manns sem losað hefur um Kundlini með samrunna hamingjunnar án þess að hafa farið leiðir andlegra hæfileika? -- Slíkur maður hefur mikla aðlögunarhæfni gagnavart ytri aðstæðum vegna stóraukinna starfshæfileika heilans. Hann er háþroskaður félagslega þar sem hann er ekki lengur hluti múgsins. Hann er lipur líkamlega og fullur nýrrar og óþrjótandi lífsorku. Hann hefur meira og víðara samband við lífið og fær um að athafna sig á mörgum sviðum, fíngerðum og framandi, í lifandi tjáningu sinni. Hann getur tjáð sig skýrar og einfaldar, og vegna meiri næmni heilans verða skynfæri hans einnig næmari og þjálli. Þannig getur slíkur maður lifað fyllra lífi í heimi sem er miklu víðfeðmari en sá heimur sem við þekkjum. Hann er maður sem ferli einingar er hafið í og stendur á þeim krossgötum sem leiða til að sagt er skilið við meðalmennsku félagslegra hópviðhorfa. Hann stígur út úr hópnum og verður fullkominn einstaklingur, en hann öðlast einnig nánari og dýpri tengsl við allt sem lifir og náttúruna, umhverfið eins og það leggur sig.

“Guð er ekki týndur: Virkur alkóhólisti er það!”