Į forsķšu
Hvaš er hryggrauf?

Į fyrstu 28 dögum žungunar žroskast heili og męna fósturs. Af lķtt skiljanlegum įstęšum truflast žessi žroski ķ sumum fóstrum og veldur mešfędda gallanum hryggrauf (spina bifida), sem lķka er kallašur mengis- og męnuhaull (myelomeningocele).

Hryggrauf fellur undir żmsar sjśkdómsgreiningar sem kallast einu nafni taugagangagallar (neural tube defects) sem verša žegar mištaugakerfi (heili og męna) ķ fóstri veršur fyrir žroskatruflun. Žetta getur gerst einhvers stašar frį heila og nišur aš enda męnunnar. Žegar heilinn žroskast ekki fullkomlega er žaš kallaš "anencephaly" (ž.e. vöntun į heilavef). Žegar hluti hryggjar žroskast ekki ešlilega kallast gallinn hryggrauf.

"Spina bifida" žżšir klofinn hryggur og lżsir sér ķ žvķ aš hryggjarliširnir sem umlykja męnuna lokast ekki eins og gerist viš ešlilegan žroska. Mynd 1 sżnir samanburš į žroska ešlilegrar męnu og męnu einstaklings meš hryggrauf.

Hryggjarbeinin geta ķ sumum tilfellum veriš vanžroskuš en taugavefurinn žar undir ešlilegur. Žį er hśš į baki lķka ešlileg. Žessi galli er frįbrugšinn hryggrauf og kallast dulin hryggrauf (spina bifida occulta). Hann er oftast nešst į hryggnum og veldur sjaldan heilsufarslegum vandamįlum. Dulin hryggrauf er fremur algeng eša hjį 10-15% fólks. Hjį einstaklingum meš dulda hryggrauf er stundum „merki“ į hśš į baki, s.s. „spékoppur“, hįrbrśskur eša rošablettur. Ķ slķkum tilfellum getur lķka veriš um galla į męnu aš ręša. Ef einhver ofangreindra merkja eru sjįanleg į hśš į baki barns į aš rannsaka žaš meš tilliti til mögulegra męnugalla.

Į žessari heimasķšu er fjallaš um alvarlegustu tegund hryggraufar, „myelomeningocele“, žar sem hluti męnunnar er vanžroskašur og beinin sem eiga aš liggja yfir henni eru ekki fullmynduš og hśš žekur hvorki beinrofiš né męnuna. Žetta getur gerst hvar sem er į męnunni en er algengast frį efri lendališum nišur ķ efri spjaldhryggjarliši. Mynd 2 sżnir hryggjarlišina og męnuna žar undir.