Þegar vélbáturinn Alda, NS 202, fórst
Vetrarvertíðina 1946 gerði Þórarinn Björnsson útgerðarmaður
á Seyðisfirði, út bát sinn m/b Öldu, NS 202, á línu frá Hafnarfirði. Í áhöfn
voru Hrólfur Sigurðsson skipstjóri, frá Húsavík, 24 ára, Ársæll Þórarinsson 1.
vélstjóri, frá Seyðisfirði, 19 ára, Jón Sigmundsson 2. vélstjóri, frá Helgafelli
á Svalbarðsströnd, 19 ára, Guðmundur Magnússon háseti, frá Seyðisfirði, 19 ára
og Hákon Sigurðsson, háseti, frá Seyðisfirði, 45 ára. Landmenn voru: Þórarinn
Björnsson, landformaður, Guðjón Þórarinsson frá Seyðisfirði, Jóhann Gunnarsson frá Húsavík og Jóhann
Dagbjartsson frá Seyðisfirði,
Sigurður Júlíusson frá Seyðisfirði og Steindór Úlfarsson frá Seyðisfirði. Í byrjun febrúar forfallaðist Hákon Sigurðsson og Jóhann
Gunnarsson fór nokkra róðra í stað hans. Þegar Alda kom
úr róðri hinn 8. febrúar, flutti Jóhann sig í land og þvertók fyrir að fara
fleiri róðra. Þórarinn Björnsson útgerðarmaður Öldu, bað hann að fara einn róður
í viðbót en Jóhann sat við sinn keip, honum varð ekki þokað. Ástæðan var sú að
Jóhann hafði dreymt illa á landleiðinni og slíkur óhugur fylgdi draumnum að hann
ákvað að fara ekki fleiri róðra, hvað sem í boði væri. Auk þess hélt hann að
Hákon væri kominn til heilsu og mundi fær um að fara næsta róður, en svo
reyndist ekki vera. Þórarinn sneri sér þá til Jóhanns Dagbjartssonar og bað hann
að fara á sjóinn, en hann neitaði ákveðið í fyrstu. Elendína, móðir hans, hafði
tekið af honum loforð um það, þegar hann fór í verið, að hann færi alls ekki á
sjó. Þórarinn gekk fast á hann og gaf Jóhann að endingu kost á því að fara
þennan eina róður, með því móti að móðir hans fengi ekki spurnir af því. Að
kvöldi 8. febrúar fór Alda í róður, enda gott sjóveður, veðurspáin hagstæð og
almennt róið. Þegar leið á nóttina tók veður að versna með norðvestan
hvassviðri. Þegar leið að hádegi var komið fárviðri, 12 vindstig með stórsjó og
éljagangi. Margir bátar lentu í hrakningum og urðu sumir fyrir áföllum og fjórir bátar fórust. Þeir voru: Magni NK
68, Geir GK 198, Max ÍS 8, og Alda NS 202. Brak úr Öldu rak á fjörur á Mýrum
og var þá sýnt að hún hafði farist með allri áhöfn. Alls drukknuðu í þessu veðri tuttugu sjómenn, átján með
bátunum sem fórust en tvo tók út af m/b
Hákoni Eyjólfssyni, GK 212.
Heimildir: Þrautgóðir á raunastund III,
eftir Steinar J. Lúðvíksson, Jóhann Gunnarsson,
Húsavík, Guðjón Þórarinsson, Keflavík.
Draummaður
Ingvars Pálmasonar, útgerðarmanns á Norðfirði. Árin 1893
til 1898 stundaði Ingvar Pálmason útgerð frá Norðfirði á árabáti, við þriðja
mann og var sjálfur formaður á bátnum. Hafði hann þá draummann, sem var honum
vinveittur og sagði honum margt gagnlegt. Fyrsta koma draummannsins tegndist eftirfarandi
atburði: Móðir hans, Guðrún Sveinsdóttir, lá í lungnabólgu, en
ekki þungt haldin. Einn dag sem oftar, lagði Ingvar sig til svefns
í herbergi í rishæð hússins. Móðir hans lá í herbergi þar inn af. Í svefninum þykist hann eiga tal við ókunnan mann, er
vitraðist honum oft síðan. Meðal annars, sem draummaður sagði honum í þetta
sinn, var eftirfarandi: "Nú er skipið
hennar móður þinnar að ganga niður." Í svefninum lagði Ingvar enga
sérstaka merkingu í orð draummannsins. En þegar hann vaknaði, stóðu þau honum
svo glöggt í huga, að hann leit inn í herbergi móður sinnar og spurði um líðan
hennar. Hún var sögð óbreytt. Gekk hann þá niður af svefnloftinu, en að vörmu
spori var komið á hæla honum og honum tjáð að móðir hans væri dáin. Eftir þetta
hélt draummaðurinn áfram að birtast og Ingvar að veita orðum hans meiri athygli.
Samræður draummannsins við Ingvar voru einkum um dagleg störf, aðallega þeim,
sem sneru að sjósókn, veðri og fiskgengd. Brást Ingvari aldrei það sem
draummaðurinn sagði fyrir um þau atriði, enda gekk útgerðin vel og farsællega. Draumvitranirnar hurfu
snögglega haustið 1898 og ekki tilefnislaust. Liðið var nokkuð fram í
septembermánuð og nótt orðin dimm. Róðrar voru aðeins sóttir á grunnmið og róið
í myrkri, svo komið væri í birtingu á miðin. Svartaþoka var eitt kvöldið og
þótti tvísýnt um hvort róið yrði um nóttina. Þannig var ástatt þegar
gengið var til náða. Um nóttina vitraðist draummaðurinn Ingvari. Taka þeir tal
saman að venju, meðal annars um þokuna og róðrarútlitið. Draummaður kvað þokuna
ekki þurfa að hamla róðri, hún nái ekki lengra til hafs en út undir
Rauðubjörgin. Þar sé nægur fiskur á miði, sem hann tiltók. Ingvar vaknaði á venjulegum tíma, klæðist og lítur til
veðurs. Þokan var hin sama. Vekur hann nú háseta sína og segist ætla að róa,
þótt veðrið væri óbreytt. Þeir mölduðu í móinn og töldu tilgangslaust að róa
vegna þokunnar. Ingvar sagði að
þokan myndi aðeins vera fjarðarfylla og nógur fiskur væri undir
Rauðubjörgum. Hlaut formaður að ráða. Það rættist sem draummaður hafði sagt. Út við Rauðubjörg
var þokulaust og gnægð fiskjar á hinu tilvísaða miði. Hásetarnir undruðust mjög
hve nákvæmlega fyrirsögn formannsins hafði rætst og spurðu hann um það hvernig hann hefði getað vitað þetta
svo glögglega. Urðu Ingvari þá á þau mistök að segja þeim frá draummanninum. Upp
frá því vitraðist hann honum aldrei. Eitt af því, sem draummaðurinn færði oft í tal við Ingvar
var það, hve hættuleg sigling væri úti fyrir Norðfjarðarnípu, enda þótti þar
veðrasamt. Óttaðist Ingvar að þar mundi hann farast eða komast í háska. Öll hans
sjóskóknartíð leið þó án þess að honum bærist á, hvorki þar né annars staðar. En árið 1904, stuttu eftir að Ingvar hafði látið af
formennsku á róðrarbáti, varð það slys að þriggja manni fari, sem hann átti og
gerði út, hvolfdi á siglingu einmitt á þessum tiltekna stað. Runólfur
Guðmundsson formaður drukknaði en hásetarnir tveir björguðust. Taldi Ingvar að
aðvörun draummannsins hefði varðað þetta slys, enda útgerðin hans.
Heimild: Viðtal við Ingvar
Pálmason, 28.
sept. 1933, skráð af Halldóri Stefánssyni, birt í Eimreiðinni LV. árg. 2.
hefti,apríl-júní 1949.
Kvatt hinstu kveðju Haustið
1949 var áhöfn m/s Helga Helgasonar, VE 343, að búast til heimferðar frá
Raufarhöfn, eftir sumarsíldveiðarnar. Arnþór Jóhannsson skipstjóri, kom upp í
verkstjóraskúr til þess að kveðja. Í spjalli við Guðmund Eiríksson verkstjóra
sagðist hann ekki búast við að koma oftar norður til síldveiða. Guðmundur spurði
hvort hann væri að hætta með skipið, en hann sagði það ekki vera og bætti við:
"Allan minn skipstjóraferil hefur amma mín heitin, birst
mér í draumi og vísað mér á afla. Sambandið er nú orðið svo náið að ég á erfitt
með að greina á milli draums og veruleika. Ég geri því ráð fyrir að ég sé að
hverfa alfarinn til hennar." Það var svo 7. janúar 1950
að Arnþór fór á vit ömmu sinnar. Arnþór og Gísli Jónasson, stýrimaður hans, voru
Siglfirðingar. Arnþór var heima um jólin og áramótin, en Gísli leysti af
stýrimanninn á m/s Helga, VE 333. Í byrjun janúar héldu þeir suður til skips
síns. Þeir fóru 6. janúar frá Reykjavík áleiðis til Vestmannaeyja með m/s Helga
VE 333, en hann fórst í fárviðri við Faxasker, 7. janúar 1950, og með honum sjö
manna áhöfn og þrír farþegar. Þetta hörmulega slys olli þjóðarsorg og enn vekur það trega þeim, sem muna þetta sorglega
slys. Ungri stúlku frá Vestmannaeyjum
hafði verið lofað fari með Helga og var farangur hennar kominn um borð, en hún
hætti við að fara. Hannes Hansson frá Hvoli, sóttist eftir fari, en komst ekki með. Gísli Jónasson og Óskar Magnússon komust upp á
Faxasker, en afdrep var ekkert. Þegar björgunarmenn komust í skerið, fjörtíu
klukkustundum síðar, voru mennirnir
látnir. Faðir Óskars, Magnús Þórðarson, bjó á Skansinum. Nóttina
eftir slysið brast ein rúðan og flugu brotin inn á gólf. Taldi hann það boða sér
lát sonarins. Magnús hafði búið þarna í áratugi og rúða aldrei brotnað vegna
veðurs eða áfoks.
Forspá Garðars Guðmundssonar frá
Rafnkelsstöðum Í lok
síldarvertíðar haustið 1959, lá m/b Rafnkell GK 510, við Hafsilfursbryggju á
Raufarhöfn. Áhöfnin var að þrífa bátinn eftir úthaldið og búast til heimferðar.
Utan á Rafnkeli lágu nokkrir norskir síldveiðibátar. Ég var að fara til þess að
tollafgreiða þá þegar Garðar Guðmundsson skipstjóri á Rafnkeli, kallaði til mín
og bað mig að koma til sín upp í stýrishús. Við vorum lítillega kunnugir og fór hann að segja mér frá
áhyggjum sínum varðandi bátinn. Síðan ég kom um borð í
þennan bát, hef ég haft það á tilfinningunni að hann væri að sökkva undir mér,
hann er svo slappur á afturendann. Andstætt því, sem ætti að vera, þá
líður mér illa þegar ég afla vel. Það er verið að byggja bát í
Hollandi, sem ég á að taka við í vor, en hann kemur of seint fyrir mig, ég ferst með þessum
báti." Við kvöddumst og fundum okkar bar ekki saman aftur. Um
klukkan tvö, aðfaranótt fjórða janúar 1960, fór Rafnkell í línuróður ásamt öðrum
bátum, sem reru frá Sandgerði. Hvasst var og vont í sjó, en þó talið línuveður.
Klukkan fimm um morguninn hafði Eggert Gíslason skipstjóri á Víði II.,
talstöðvarsamband við Rafnkel. Var þá ekkert að hjá þeim. Nokkru síðar sá
Sigurður Bjarnason skipstjóri á Mumma, til ferða Rafnkels. Það var það síðasta
sem sást til hans. Leitarflokkar, sem gengu fjörur fimmta janúar, fundu brak úr
Rafnkeli og veiðarfæri merkt honum. Var þá orðið ljóst um örlög báts og manna.
Þeir, sem fórust, voru: Garðar Guðmundsson skipstjóri,
Garði, 41 árs; Björn Antoníusson stýrimaður frá Fáskrúðsfirði, 31 árs;
Vilhjálmur Ásmundsson 1. vélstjóri, Sandgerði, 33 ára; Magnús Berentsson
matsveinn, Sandgerði, 42 ára; Jón Sveinsson háseti, Sandgerði, 36 ára og Ólafur
Guðmundsson háseti, Sandgerði, 36 ára.
Heimildir: Þrautgóðir á raunastund XIV, eftir Steinar J.
Lúðvíksson, Guðmundur Garðarsson skipstjóri, Ytri Njarðvík, Garðar
Guðmundsson, skipstjóri,
Garði.
Örlagaspá Síðsumars árið 1930 kom Eva Hjálmarsdóttir í
heimsókn á Sjúkrahús Seyðisfjarðar. Forstöðukonan, Sigrún Grímsdóttir, bauð Evu
til kaffidrykkju, ásamt Oddfríði og nokkrum öðrum konum. Oddfríður þótti snjöll
að lesa í bolla og var þá mjög alvarleg á svipinn. Konurnar notuðu tækifærið og
fengu hana til þess að lesa þeim spár. Þegar kom að bolla
Evu, var henni spáð langri sjúkrahúsvist í Reykjavík. Rættist þessi óvænta
spá skömmu síðar. Í bolla Bjargar Grímsdóttur kvaðst hún sjá þá stærstu
jarðarför sem hún hefði augum litið. Þetta getur vel verið," svaraði Björg rólega. "Hann bróðir
minn er alltaf að jarða annað slagið." Þegar
Oddfríður leit í sinn eigin bolla roðnaði hún upp í hársrætur. "Hún er þarna líka, þessi jarðarför, það lítur út fyrir að
hún sé eitthvað viðkomandi mér
sjálfri," sagði hún. Þetta var á sunnudegi en Sigfinnur
Mikaelsson, þrjár dætur hans og þrír synir Oddfríðar, drukknuðu á fimmtudeginum
23. september 1930, eins og síðar verður vikið að.
Heimild: Á dularvegum,
eftir Evu Hjálmarsdóttur (Norðri 1953).
Feigð Sigfinns
Mikaelssonar
Um miðjan
september 1930, var verið að skipa út saltfiski úr Madsenshúsum á Seyðisfirði og
lá skipið við Madsensbryggju. Kom þá Sigfinnur Mikaelsson heim í Garðhús, hús
Hjálmars Guðjónssonar og Elísabetar Baldvinsdóttur. Sigfinnur var aufúsugestur
hvar sem hann kom, var hann bæði fróður og sagði skemmtilega frá. Elísabet húsfreyja bauð honum til stofu, þar sem Eva dóttir
hennar lá. Var honum borið kaffi og var að segja Evu skemmtilegar sögur af Oddi
Hjaltalín landlækni. En skyndilega brá svo við að andlit hans formyrkvaðist og
ólýsanleg angist skein úr augum hans. Eva sat á móti Sigfinni við borðið og brá
mjög við, einnig móður hennar. Sigfinnur hætti við kaffið, stóð upp frá borðinu,
tók húfu sína og gekk út án þess að segja orð. "Guð hjálpi honum," sagði húsfreyja,
_hann hlýtur að vera feigur." Skömmu síðar kom Hjálmar heim og spurði hvort Sigfinnur
hefði komið í heimsókn. Kváðu mæðgur svo vera. Hjálmar sagðist hafa mætt
Sigfinni við Madsenshúsin og heilsað honum, en hann verið eins og þrumuský og
ekki tekið undir kveðjuna. Taldi fólkið þetta
feigðarboða. Viku seinna, þann 23. september fórst
Sigfinnur með þremur dætrum sínum og þremur sonum Oddfríðar og Sveinbjörns nágranna
hans. Blaðið Austfirðingur birti eftirfarandi frásögn af
atburðinum: "Hörmulegt slys varð hér í
firðinum þann 23. þ.m. Sigfinnur Mikaelsson bóndi á Grítáreyri, var að flytja
heim hey, er hann hafði aflað sér á Dvergasteinsengjum, á litlum vélbáti,
þiljuðum, er hann hafði fengið lánaðan hjá Sveinbirni Ingimundarsyni á
Vestalseyri. Bátnum fylgdi elsti sonur Sveinbjörns, Jóhann 20 ára að aldri og
tveir yngri bræður hans, Ingvi Hrafn 15 ára og Ingimundur 13 ára. Með Sigfinni
vóru einnig við heyflutninginn 3 ungar dætur hans, Helga 13 ára, Pálína 11 ára
og Anna Steinunn 10 ára. Báturinn lá fyrir festum örskot frá landi við svonefnda
Kolstaðahöfn í Dvergasteinslandi og var heyið flutt út í hann á róðrarbáti. En
er síðustu heybaggarnir voru fluttir í bátinn og allt áður nefnt fólk í hann
komið til heimferðar, hvolfdi bátnum snögglega, hefur eflaust verið of
háfermdur. Fólk í landi, er var við heyskap þarna skammt
frá, sá þegar slysið vildi til, og var jafnskjótt náð í bát þann er næstur var,
og róinn lífróður á vettvang. En er að var komið, voru engin önnur vegsummerki
en heybaggarnir sem flutu um sjóinn, en allt fólkið drukknað og báturinn á
mararbotni. Sigfinnur Mikaelsson var um fimmtugt,
vaskleikamaður, glaðvær, hagyrtur, drengur góður og vinmargur. Ungmennin 6 er
með honum fórust á svo sviplegan hátt, voru öll hin efnilegustu. Enginn af þeim
sem fórust, né þeim er á horfðu, kunnu sund. Er það meira alvörumál en margan
grunar og verður að því vikið hér síðar. Þegar þetta er
ritað hefur tekist að finna lík allra, sem fórust, nema yngstu dóttur Sigfinns
sál., sem enn er eigi fundin." Sveinbjörn hafði sent
Vilberg son sinn, inn í kaupstað með bréf til sýslumanns, og varð það honum til
lífs.
Heimildir: Á dularvegum, eftir Evu
Hjálmarsdóttur, Blaðið Austfirðingur,
Seyðisfirði.
Eðvald boðar dauða
Eyjólfs, sonar síns Eðvald Eyjólfsson póstur, (f.
1870, d. 1941), kom oft á verkstæðið til Jóns Grímssonar (f. 1858, d. 1948),
söðlasmiðs á Seyðisfirði, til skrafs og ráðagerða, og var vinfengi með
þeim. Aðfararnótt 11. nóvember 1944, dreymdi Jón Grímsson að
Eðvald Eyjólfsson kæmi til hans á verkstæðið og segði: "Nú er Eyjólfur sonur minn
dauður." Eyjólfur Eðvaldsson ( f. 1. sept. 1897, d. 10. nóv. 1944),
var 1. loftskeytamaður á e/s Goðafossi, þegar honum var sökkt við Garðskaga,
hinn 10. nóvember 1944, um klukkan 13:00, með tundurskeyti frá þýskum kafbáti.
Eyjólfur særðist illa á andliti við sprenginguna, en komst á fleka ásamt
fleirum. Vistin á flekanum var köld, þar sem fólkið sat í sjó,
allt til mittis. Hjálp barst þeim ekki fyrr en um klukkan 15:30, að
annað fylgdarskipið, Northern Reward, kom til björgunar. Eyjólfur var þá svo
mæddur af sárum og vosbúð, að hann andaðist áður en komið var til hafnar um miðnættið. Hafði hann sýnt frábæra karlmennsku allt til
síðustu stundar. Goðafoss hafði verið í forystu fyrir skipalest með fjórum öðrum
kaupskipum, sem tveir vopnaðir togarar gættu. Við Garðskaga komu þeir að
olíuskipi, sem stóð í björtu báli og fóru þeir til björgunar nítján mönnum, sem komnir voru í
björgunarbát. Fórust þeir síðan allir með Goðafossi
ásamt tíu farþegum og fjórtán úr áhöfn. Eyjólfur var háseti á Goðafossi elsta,
þegar hann strandaði á Straumnesi í nóvember 1916, og loftskeytamaður á e/s
Sterling, þegar hann strandaði á Borgartanga, yst og norðanvert við
Seyðisfjörð, 1. maí 1922. Útför Eyjólfs Eðvaldssonar fór fram frá
Dómkirkjunni í Reykjavík 23. nóvember 1944, og var þá jafnframt
minningarguðsþjónusta um þá, sem fórust með Goðafossi. Jón Grímsson fékk ekki staðfestingu á orðum Eðvalds frá því
um nóttina, fyrr en um kvöldið, þegar fréttin af slysinu barst til
Seyðisfjarðar.
Heimildir: Vilhjálmur Jónsson, Þrautgóðir á raunastund, Öldin
okkar, Loftskeytamenn og fjarskiptin. 1. Ingvar Pálmason, f. 26.7.
1873, á Litla-Búrfelli í Ásum. D. 23.7. 1947. 2. Arnþór Jóhannsson, f. 12.1.
1907, á Selá í Eyjafirði. 3. Garðar Guðmundsson, f. 2.4. 1918, í Garði,
Rafnkelsstöðum. 4. Jóhann Dagbjartsson.
