|
Heimur okkar og
allt sem í honum býr er stöðugt að breytast og taka á sig ný form og
þætti. Vaxandi velmegun mannkynsins hefur fært með sér ýmislegt sem veldur
vandamálum, er áður hefði kannski ekki flokkast sem slíkt. Ein fylgifiskur nútíma lífshátta, hvað varðar mataræði og
hreyfingu, er sífellt aukin fita á og í líkama fólks. Einhvern tíma hefði
það nú ekki þótt lakara að vera vel í holdum, eins og það er kallað, og
kannski hefur það verið fólki nánast lífsnauðsynlegt. En nú mun fjölgun í
hópi þess fólks sem á við veruleg fituvandamál að stríða, vera orðin svo mikil og ör, að
menn eru farnir að horfa á þennan þátt sérstaklega og reyna að gera sér
grein fyrir hvað valdi. Í Bandaríkjunum, sem reyndar hafa verið nokkuð þekkt fyrir að vera
feitlagin þjóð, ef svo má að orði komast, hefur aukningin orðið slík að
þar eru menn farnir að tala um breytinguna sem hálfgerðan faraldur. Talið
er að um 23% þjóðarinnar teljist eiga við offitu að stríða og tala þeirra
sem deyja þar af þeim völdum, er býsna há. Sjálfsagt hafa flestir talið þetta einkenni Bandaríkjamanna
tengjast mataræði þeirra fyrst og fremst, en skyndibitafæði hefur verið
hátt skrifað hjá þeim um langa hríð, svo sem hamborgarar og fleira í þá
veru. En svo fóru menn að veita því athygli að fituvandinn er tekinn að
breiðast það mikið út í Bandaríkjunum að líkja má honum við faraldur. Og
ef útbreiðsla hans er merkt inn á landakort, sést að hann færist óðfluga
úr einu "horni" ríkjanna og stöðugt út yfir landið, eins og flóðbylgja.
Þessi staðreynd mun m.a. hafa orðið til þess að menn fóru að skoða
þann möguleika að eitthvað annað gæti legið að baki fitusöfnunar sums
fólks, en það sem hingað til hafði almennt verið talið, þ.e. venjulegt
ofát og hreyfingarleysi. Menn eru sem sagt farnir að tala í nokkurri
alvöru um að til kunni að vera eitthvað sem hægt sé að kalla fituvírus.
Gátu menn reyndar byggt þá hugmynd á rannsóknum sem farið höfðu fram áður
á Indlandi, en þar hafði það gerst fyrir rúmum 25 árum, að hundruðir
þúsunda hænsna í borginni Bombay, drápust úr vírus sem nefndur er SMAM-1.
Menn ráku augun í að sameiginleg einkenni þessara hænsna voru stór lifur,
nýru og fita á tungu og yfirleitt mikil fita í þeim. Og þá vaknaði sú
spurning vort hugsanleg orsök þessarar fitusöfnunar væri vírustengd. Það
sem gerist í dýrum, getur líka gerst í mannfólki. Gat það verið að menn
gætu smitast af fitusöfnun bara eins og kvefi og flensu t.d. Það myndi
þýða að engu máli skipti hversu mikið þú stundaðir líkamsrækt eða gættir
að mataræðinu, þú myndir alltaf bæta á þig fitu og gætir með engu móti
komið í veg fyrir það. Þetta þótt mönnum ansi langsótt hugmynd í byrjun og
margir höfnuðu henni, en aðrir bentu á að ekki væri svo langt síðan að
líka var hlegið að fyrstu hugmyndum um að bakteríur gætu valdið
magasári. Læknir í Indlandi, sem uppgötvaði SMAM-1 vírusinn í hænsunum, ákvað
að gera athugun á 52 sjúklingum sínum sem voru feitir, og komst að því að
10 þeirra höfðu þennan vírus í sér og voru jafnframt þyngstir innan þessa
hóps. Aðrir vísindamenn höfðu líka uppgötvað fleiri tegundir vírusa sem
þeir töldu að yllu offitu með því að skemma þær stöðvar heilans sem
stjórna matarlyst. Gerðar voru tilraunir á músum og kjúklingum og sýndu
þær að dýrin tóku öll að fitna ef þau voru
smituð. Indverski læknirinn sá fram á það að hann myndi ekki hafa aðstæður
né fjármagn í heimalandi sínu til þess að gera þær rannsóknir sem hann
þyrfti til þess að sanna þessa kenningu og ákvað því að taka sig upp og
flytja til Bandaríkjanna með fjölskyldu sína og fá menn þar til samstarfs
við sig. Þetta var nokkur fórn fyrir hann því sagt er að laun hans hafi
lækkað um 90% við þessi umskipti, þar sem enginn vildi trúa honum og hann
komst ekkert áfram með málið í Bandaríkjunum. Kom að því að hann var að
gefast upp á verkefninu en þá gerist það tveimur mánuðum áður en hann
ætlaði að flytja aftur til heimalands síns, Indlands, að hann hittir
vísindamann, sem lýsti sig reiðubúinn til þess að kíkja á málið með honum.
Fyrsti þröskuldurinn sem þeir stóðu frammi fyrir var náttúrlega sá að ekki
fékkst leyfi til þess að flytja SMAM-1 vírusinn frá Indlandi til
Bandaríkjanna, til þess að gera rannsóknir á honum. Þeir urðu því að verða
sér úti um annan svipaðan, sem fyrir væri í landinu, og tókst það á undra
skömmum tíma og að einhverju leyti fyrir tilviljun, en þar var um að ræða
kvefvírus, kallaður AD-36. Þeir gerðu fyrst tilraunir með hann á hænsnum
og síðan smávaxinni apategund. Vírusnum var blandað í vökva og úðað upp í
nefið á þeim. Og það brást ekki, aparnir urðu fjórum sinnum þyngri en áður
og tvöfölduðu líkamsfitu sína. Þar sem lækning gegn þessum vírus hefur enn ekki verið fundin þá er
ekki leyfilegt að gera tilraun á mannfólki, svo sem gefur að skilja, því
ef manneskja yrði smituð án þess að lækning væri fyrir hendi, þá myndi það
þýða að hún yrði offitu að bráð til æviloka. Vísindamenn eru ekki sannfærðir, enn sem komið er, um þennan
möguleika á orsök fitusöfnunar hjá mannfólkinu, en reynist þetta rétt, er
talið hugsanlegt að um 10 milljónir manna séu smitaðir af þessum vírus í
heiminum í dag. Andstæðingar kenningarinnar segja að fita sé ekkert annað
en afleiðng ofáts og lítillar hreyfingar og spyrja hvers vegna menn þurfi
endilega finna einhverja vírusskýringu á orsök
hennar. Talsmenn kenningarinnar útskýra hana hins vegar m.a. með því að
hugsanlegt sé að vírusinn hafi áhrif á fitustjórn heilans, þó ekki hafi
fundist fullkomin sönnun á því ennþá. Frá heilanum berist síðan boð til
svokallaðra fitufruma líkamans. Vírusinn leitar uppi verðandi fitufrumur
og breytir erfðamengi þeirra (DNA). Prófað hefur verið að smita verðandi
fitufrumur með vírusnum og hefur komið í ljós að á þeim verða miklar
breytingar við það, sem myndi þýða, væru þær í líkama manns, að hann yrði
stöðugt feitari og feitari. Þessi vírus var fyrst einangraður árið 1978. Í dag telja menn meira að segja að í gangi geti verið einn vírus enn, sem til hafi orðið úr báðum þessum, sem hér hafa verið nefndir, þ.e. SMAM-1 og AD-36. Nú eru menn reyndar farnir að taka þennan möguleika alvarlegar en
áður og rannóknarvinnan í þessu sambandi fer vaxandi. Mun jafnvel vera
farið að huga að þróun lyfs, sem gæti unnið á a.m.k. AD-36
vírusnum. Eins og aðrir vírusar þá mun þessi geta verið bráðsmitandi, og þá
væntanlega með talsvert meiri langtíma áhrifum en t.d.
kvefvírusinn. Öllu er þessu reyndar tekið með talsverðum fyrirvara enn sem komið
er og menn benda fólki á að það skuli fyrst um sinn notast bara við gömlu,
góðu aðferðirnar til þess að halda sér í formi og kjörþyngd, þ.e. með
líkamsrækt og réttu mataræði. En tæplega verður þó annað sagt en að þetta
sé með sérkennilegri fréttum sem borist hafa úr herbúðum læknavísindanna
um nokkurt skeið. Ekki er heldur að efa, að eins og þekking og tækni innan þess geira
er orðin í dag, þá munu menn vafalaust finna mótleik gegn þessari vá fyrr
en varir, eins og flestum öðrum á sviði
sjúkdóma. Við höldum því bara áfram að borða þegar okkur lystir, hér eftir sem hingað til.
Heimild: | |
|
|
