- Hvernig lítur huldufólkið út?
Er það eins og við?
- Nei, það er minna vexti og ómyndarlegra
flest.
- Þekkir þú það þá strax frá mennskum mönnum?
- Já, ævinlega,
ef ég kem nærri því, en ekki stundum tilsýndar.
- Sérðu ekki glöggt
framan í það?
- Það er sjaldan, það snýr oftar að mér bakinu, og svo er
eins og ég geti aldrei séð það alveg glöggt, þó að ég sé nærri því.
-
Sérðu nokkurn tíma glöggt inn í augun á því?
- Já, ég held nú það, en
það lítur eins og ævinlega undan eða færir sig frá mér ef ég horfi stíft á
það, einkum ef það horfir inn í augun á mér ámóti, það er eins og það þoli
það ekki.
- Sérðu nokkurn tīlima eins og hverfa úr því augun, þó að þú
horfir inn í þau?
- Nei, það gerir það ekki, það bara snýr sér frá mér,
og það er fremur sjaldan að það snúi sér svo að mér að ég sjái gllöggt
framan í andlitið á því, og ekki þá nema allra snöggvast.
- Heyrir þú
það aldrei tala?
- Aldrei.
- Og aldrei neitt hljóð til þess?
-
Sjaldan, nema þetta skipti sem ég sá líkfylgdina og það söng. En sú saga
er þannig að ég sá líkfylgd og söng hún öll lagið "Eins og blómstrið
eina," og var sig á allan hátt eins og við venjulega jarðarför, nema hvað
það söng öfugan sálminn og versin, og einhver undarlegheit voru yfir því
öllu, svo að mér var fullljóst að mennskt fólk var þar ekki að verki.
-
Sástu kistuna? Var hún eins og hjá okkur?
- Það sýndist mér, en það er
eins og ég geti ekki séð neitt hjá því alveg glöggt, þó að ég sé nærri
því.
- Hvernig er það klætt?
- Það er oftast klætt líkt því sem ég
hef séð elsta fólk ganga klætt á afskekktum stöðum, þar sem mjög er
gamaldags.
- Skiptir það sér aldrei neitt af þér?
- Aldrei.
-
Ertu ekkert undarleg eða hrædd, hvorki meðan þú sérð það eða á eftir?
-
Ekki hið minnsta. Ég held maður þurfi ekki að vera hræddur við þessi grey.
Ég hef einu sinni orðið hálfhrædd, en þá var ég hálfgerð stelpa, og það
sem ég sá var svo ólíkt öllu öðru, sem ég hef annars séð.
- Hvernig er
það með þessar verur sem þú sérð, huldufólkið og annað, sérðu það ef þú
leggur augun aftur?
- Já, þegar ég opna augun aftur, en ekki meðan þau
eru lokuð, en ég sé þessar verur jafnt hvort sem dimmt er eða bjart.
-
En þú sérð aldrei neitt ef þú hefur augun aftur?
- Svo er.
- Nú, en
hvað einkennir svo huldufólkið, sem þú svo kallar, frá fylgjum?
- Það
hagar sér líkt mönnum og heldur saman í flokkum, eða fleiri en einn oftast
nær, og mér virðist eins ogþað hverfi ávallt inn í hóla og hæðir, eða þá
inn í stóra steina, ogheldur mest til út um hagann, en aldrei í fjölmenni
eða innan um skarkala mannanna. Í vetur sá ég á veginum fyrir neðan
Bægisá, huldufólk á ferð. Það hélt niður eftir veginum, karlmaður, ríðandi
rauðu hrossi, og kvenmaður, sem reið jörpu. Svo ráku þau á undan sér
reiðingshross með klyfjum á, sem voru að fyrirferð eins og kornvörupokar.
Bæði fólkið og hestarnir höguðu sér að öllu leyti eins og mennskir menn
væru á ferð.
- Hvar varst þú og á hverju þekktir þú að þetta voru ekki
ferðamenn?
- Ég var niður við veg, ætlaði yfir um á, sem ég fór. Ég get
ekki sagt á hverju ég þekki hudlufólk, ég einhvern veginn veit það, og svo
hvarf þetta fólk mér allt í einu þegar það var komið nokkuð út eftir, enda
kannaðist enginn við að neinn hefði verið á ferð, en ég hélt spurnum fyrir
um það.
Einu sinni fór stór flokkur framhjá mér fyrir ofan Reykjavík, á
að giska 40 manns, bæði ríðandi og gangandi, og ég heyrði óm af sálmasöng
frá því, annars heyri ég sjaldan til þess, eins og ég hef áður sagt.
-
Sérðu nokkurn tíma inn í híbýli hudlufólks?
- Nei, aldrei.
- Hvernig
veistu þá að það fer inn í hóla og kletta?
- Það hverfur aldrei
öðruvísi en eins og það fari inn í eitthvað, sem hátt ber á. Þó sýnist mér
það stundum eins og fara ofan í jörðina, en aldrei þar sem er láglent,
enda hef ég oftast séð hludlufólk og fénað þess á hálendi fyrir ofan
mannabyggðir.
- Sérðu það aldrei kringum eða innan um fólk og fénað
niðri í byggðinni, sástu t.d. aldrei hudlufólk í Reykjavík, eða þegar þú
varst á Akureyri?
- Nei, aldrei. Í Reykjavík sá ég aldrei neitt, ekki
einu sinni fylgjur manna, nema einu sinni í Aðalstræti. Þar sá ég
einhverja flyksu vera að slæðast fyrir ofan bryggjuhúsið.
Ýmislegt fleira sagði Jóhanna um
hætti huldufólks. Hún sér það sjaldan hafa hesta meðferðis eða vera
ríðandi, en oft sér hún kýr þess og kindur. Líkist fénaður þessi mjög
okkar húsdýrum, en er þó nokkuð frábrugðinn, einkum sauðfé. Huldufólkið
hagar sér með fénað sinn að öllu eins og við, heldur því til haga og rekur
það heim og inn í hæðir og hóla.
Eftirfarandi sögur sagði Jóhanna um
einstakar huldufólkssýnir:
Einu sinni, þegar hún var unglingur heima í
Árnanesi í Hornafirði, sá hún konu ganga þar þvert yfir túnið. Gekk konan
yfir hól sem Árnahóll heitir og er fyrir ofan bæinn, og stefndi að
hesthúskofa sem stóð í túnjaðrinum. Jóhönnu virtist konan nokkuð undarleg
og einkum furðaði hún sig á búningi hennar, því konan var klædd líkt því
sem Jóhanna hafði séð elstu konur þar í sveitinni. Vildi hún vita hver
konan væri og veitti henni því eftirför, til að sjá hvert hún færi. Þegar
Jóhanna kemur upp á hólinn sér hún að konan er komin að hesthúsdyrunum og
hverfur þar inn. Jóhanna furðar sig enn meir á þessu og hleypur að
kofanum, en er þangað var komið var enginn sjáanlegur, hvorki inni né
úti.
Öðru sinni sá Jóhanna konu ganga á undan sér fram með hæð
nokkurri. Ekki þekkti hún konuna, en datt ekki annað í hug en hún væri
mennsk, þangað til stór steinn varð á vegi hennar. Þar hvarf konan inn en
Jóhanna, sem þá var komin að steininum, heyrði þrusk nokkurt eða glamur,
sem henni fanns koma innan úr honum, líkast því sem leirílát nokkur féllu
niður og brotnuðu. Ekkert sá hún þá meira, en þegar konan hvarf henni sýn,
var Jóhanna spölkorn á eftir henni. Sýndist henni sem op eða glufa væri á
steininum, og hvarf konan þar inn um, en ekkert slíkt var sjáanlegt á
honum þegar að honum var komið.
Í fyrradag, 15. maí 1909, sá Jóhanna
mannveru, sem hún álítur vera huldumann. Hefur hún séð hann nokkrum sinnum
áður. Er hann ávallt eins klæddur og heldur sig á sömu slóðum, nálægt
hól skammt frá Garðshorni á Þelamörk, milli Garðshorns og Bægisár. En að
þessu sinni var hún stödd inni í búri í Garðshorni. Sá hún þá mannveru
þessa standa í göngunum gegnt búrdyrunum. Stóð hann þar athafnalaus
dálitla stund og hvarf síðan. Húsbóndinn á bænum kom í sama bili að utan
og spurði Jóhanna hann hvort hann hefði einskis orðið var í göngunum, og
neitaði hann því.
Manni þessum lýsti Jóhanna svo: Hann er ævinlega
eins, nema stundum er hann með loðhúfu, en oftast með hatt, klæddur alveg
eins og alþýðumaður í sveit heima hjá sér. Hann er á grárri vaðmálstreyju
og líkum buxum, sem bættar eru á öðru hnénu, alltaf er bótin eins. Hann er
dökkhærður með svart yfirskegg, á þrítugs- til fertugsaldri. Heldur
laglegur maður, í meðallagi á vöxt og líkur því sem fólk er flest. Aldrei
sé ég hann aðhafast neitt, en hann er oft á sveimi milli bæjanna, helst
nærri hólnum, sem fyrr segir.
(Heimild: Tímaritið Heima er bezt, apríl 1956)
