|
|
Boðskipti fólks á milli nú til dags fer æ meira fram í
tölvuformi og þá með svokölluðum rafpósti, skeytasendingum í gegnum
farsíma og faxtæki, svo ekki sé nú talað um hinn nokkuð svo
gamalgróna síma af hverjum nú mun vera komin á markað enn frekari
útfærsla, svonefndur sjónvarpssími, sem er þeirrar náttúru að þú
getur séð viðmælanda þinn og hann þig, um leið og þið ræðist við.
Liggur sá galdur í lítilli kvikmyndavél sem staðsett er í loki ofan
á símanum og lyft er upp þegar tala á í hann. Birtist þá einnig
skjárinn, sem viðmælandinn kemur í ljós á.
Svona verða samskiptin á milli manna æ hraðari og
tæknilegri, fjarlægðirnar sífellt styttri í fræðilegum skilningi, og
þá kannski að einhverju leyti vélrænni líka.
Þegar svo er komið verður manni stundum hugsað til
gamla góða sendibréfsins, þessa skemmtilega boðbera almæltra tíðinda
heilsufars og veðurs, og ýmislegs þess annars sem mannfólkið lifði
og hrærðist í. Á þessari öld raftækja og þráðlausra sending er ekki
fráleitt að búast við því að senn halli nokkuð undan “fæti” hjá
þessum gamalgróna tjáskiptamiðli. Hann er tæplega orðinn
samkeppnisfær lengur í hraða nútímans.
En mörg hafa bréfin verið skrifuð í gegnum tíðina og
af margvíslegum tilefnum, og efalaust hefur margt tilhlökkunarefnið
tengst komu bréfa eða væntanlegri komu þeirra. Einhver dæmi munu
t.d. til um að hjónabönd hafi orðið til að undangengnum
bréfaskriftum og í fásinni fyrri áratuga og alda hlýtur það að hafa
verið talsverður viðburður í hvert sinn þegar bréf barst um lengri
eða skemmri veg, og það var opnað til að nema þá kveðju eða frétt
sem það bar með sér. Sumir áttu og eiga kannski enn, heilu bréfasöfnin,
bæði móttekin og svöruð, og ýmsar sagnir eru til um gömul bréf sem
fólk geymdi árum saman í handraðanum, eins og um gersemar væri að
ræða. Slík bréf geyma oft tíðaranda og minningar honum tengdar svo
nánast er hægt að færast inn í liðinn tíma við lestur þeirra. Og
margur hefur hafið ritmennskuferil sinn á ritun sendibréfa, þau gátu
oft á tíðum verið ágætar stílæfingar og þjálfun í tungumálum, væri
skrifast á við erlendan pennavin, eins og gjarnan tíðkaðist um
árabil. Skrifaðir hafa verið heilu lagatextarnir um bréf milli
elskenda, og er einna skemmst að minnast í því efni textans um
“Bréfið hennar Stínu,” og ekki höfðu bréfin svo lítið að segja í
skáldsögum Jóns Trausta t.d., og mörg fleiri áhrifarík dæmi mætti
sjálfsagt tína til. Á sínum tíma voru bréfin jafnframt eini möguleikinn
fyrir fólk til þess að eiga tjáskipti með sín á milli um lengri veg.
Þau hafa líka oft á tíðum opinberað annan innri mann en séð verður á
yfirborðinu, það hafa menn m.a. séð af bréfum frægra hetja, sem
almenningur gerir jafnan ráð fyrir að séu æðrulausar, hughraustar og
sterkar. En þegar bréf þeirra eru birt síðar, þá kemur einmitt í
ljós að tilfinningar þeirra eru í engu frábrugðnar tilfinningum hins
venjulega manns, og ná yfir allan skalann frá hástemmdri gleði niður
í myrkan dapurleika. Þetta hafa menn séð í bréfum fyrrum foringja
eins og t.d. Abrahams Lincoln, Harry Truman, Hinriks 8. og
Napóleons, svo einhverjir séu nefndir.
Fræg eru bréf hermanna af vígstöðum heimsstyrjaldanna
heim til ættingja sinna, og oft á tíðum sögðu þau bréf sögu
styrjaldanna á mun mælskari hátt en nokkur skáldsagnahöfundur hefði
getað gert. Þau tjáðu hamingju yfir væntanlegri heimför, sorg vegna
fallinna félaga, sameiginlegan ótta og vináttu, auk margs annars af
tilfinningalegum rótum. Og þegar gömul bréf eru lesin má sjá að aftur um aldir
hrærðust með fólki sömu tilfinningar og gera enn í dag, þrátt fyrir
all verulega breyttar ytri aðstæður. Það verður óvíða betur séð en
einmitt í gömlum bréfum, og þau gera okkur oft betur kleift að
skilja þann tíðaranda og umhverfi sem fólk lifði í, en staðlaðir
annálar og skýrslur yfirvalda. Bréfin hafa sem sagt eitthvað meira að færa en bara
pappír og blek, það er eitthvað sérstakt sem fylgir því að setja orð
á blað til þess sem bréfið á að fá. Sumir eru jafnvel þeirrar
skoðunar að bréf segi miklu meira en orðin ein sem í því standa
skrifuð. Þess vegna er það líklega, þrátt fyrir öld síma, rafpósts
og tölvumyndavéla, að bréf eru rituð enn í nokkrum mæli, þegar mun
auðveldara væri að taka bara upp símtólið eða slá inn fáeinar
setningar og senda í tölvunni, jafnvel yfir á hina hlið
jarðarkringlunnar. Framtíð bréfsins er að sönnu óræð, en enn í dag verður varla sagt að í augsýn sé miðill sem muni taka því fram um “persónuleika” og vissa nánd þeirra sem það senda á milli sín. Megi það því enn lifa um nokkra tíð. Guðjón Baldvinsson.
|