|
|
Heimur fleira geymir, en heimspekina dreymir, er haft eftir orðspökum manni, og er óhætt að segja að þar hafi honum ratast satt á munn. Um það leyti þegar þetta er ritað, eru sumarsólstöður nýafstaðnar og margt hefur tengst þeim sem órætt má teljast. Hver kannast t.d. ekki við þau munnmæli að það sé afar heilsusamlegt að velta sér nöktum upp úr Jónsmessunæturdögginni, á það reyndar að vera flestra meina bót. Einhvern heyrði ég jafnframt geta þess að nauðsynlegt væri að láta hana þorna á líkamanum, alls ekki mætti þurrka hana af sér, því annars myndi áhrifamáttur hennar þverra. Jónsmessunóttin mun jafnframt vera, samkvæmt þjóðtrúnni, önnur tveggja nátta þegar kýrnar fá mál og taka að ræða saman. Hin er nýársnóttin. Ekki hafa reyndar borist neinar fregnir af því nýlega að menn hafi orðið vitni að slíku kúatali, og hefur nú margt ómerkilegra ratað í fréttirnar en það, ef um hefði vitnast. Verður því að teljast að kýrnar hafi glatað þessum hæfileika eða hann hafi týnst í nútíma kynbóta búskap. Álfar koma líka
mikið við sögu þessa nótt og er til skemmtilegt ljóð eftir Tómas
Guðmundsson er kemur að þessu atriði. Ljóðið er upp á ein 8 erindi
en í þrem þeirra segir þetta um hátíð álfa á Jónsmessunótt: Í vestri sólin
sígur / og slen á skóga hnígur, / og prúðar stjörnur stara / á
stilltu, bláu sundin. / En líf í limið færist / og laufið hægan
bærist, / því álfaflokkar fara / til fundar inn í lundinn. Og nú skal hátíð
halda. / Sjá hvirfing blárra tjalda / við rökkvuð sundin rísa / sem
roðna í mildum bjarma. / Og álfaaugun tindra og álfablysin sindra /
í grænu laufi og lýsa / sem logagull um arma. Og dátt skal
dansinn stiginn / fyrst dagurinn er hniginn / og enginn álfur telur
/ það eftir sér að vaka. / Og álfar berja bumbur / og blása í
álfatrumbur / svo dýrin fara í felur / en fuglar hætta að
kvaka. Á þessum tíma koma oft upp í hugann sagnir um hulduverur ýmis konar, álög og kvaðir þeim tengdar. Eitt af því eru svokallaðir álagablettir, sem til eru mjög víða um landið, og er ekki annað að sjá en að fólk hafi ennþá almennt nokkra trú á því að þeir séu eitthvað sem vert er að stíga varlega til jarðar á. Er það reyndar nokkuð merkilegt ef horft er til þess að við lifum nú á öld mestrar tækni og upplýsingar sem um getur í mannkynssögunni. Má ætla að sú staðreynd bendi til þess að reynsla fólks af þessum blettum, steinum og hólum, sem slíkar sagnir eru gjarnan bundnar við, sé þannig að það telji þær hafa nokkuð til síns máls, að staðreyndin sé sú sem í upphafi gat, að heimur fleira geymi en heimsspekina dreymi. Það er nokkuð víst, hygg ég, að margt eigum við eftir að uppgötva í eðlisfræði náttúrunnar, og má reikna með að vitneskja okkar um eðli hennar og möguleika sé í raun ákaflega lítil þó mikil sé talin. Álagablettir og steinar koma talsvert við sögu vegagerðar á Íslandi og er sjálfsagt einna skemmst að minnast vandræða Vegagerðarinnar við vegalagningu í Hegranesi í Skagafirði árið 1978, en þar stóð til að sprengja klöpp nokkra á stað sem nefndur er Tröllaskarð. Sagði frá því í blöðum á þessum tíma, að á þeim stað hvíldi bannhelgi konu nokkurrar er Gríma hét, en hún hafði lagt álög á staðinn vegna deilna við einhvern prest. Þannig útskýrir sagan í öllu falli trú fólks á álög staðarins, og staðreynd mun það vera að aðstandendur verkefnisins urðu fyrir ýmsu “ónæði” á meðan á því stóð. Menn dreymdi drauma þar sem fram komu aðvaranir um að ef frekari framkæmdir yrðu myndi illt hljótast af, jarðýtur biluðu á hinn undarlegasta hátt, vinnslutæki á þeim brotnuðu af minnsta tilefni. Gekk þetta svo langt að fulltrúar Vegagerðarinnar ákváðu að ganga til samninga við hin huldu öfl. Ýmsar fleiri slíkar sögur er til af slíkum álögum og sumar mun alvarlegri en þessar, sögur þar sem menn hafa raskað við blettum eða steinum þar sem bannhelgi var talin hvíla á, og hlutust oft stórskaðar af, jafnvel náttúruhamfarir. Ekki veit ég hvort nokkurn tíma hefur verið lagt í að rannsaka þetta fyrirbæri sem almennt er flokkað undir heitið “álagablettir,” en svo ríkt er þetta í huga þjóðarinnar og margra þeirra sem við vegagerð sýsla, að auðvelt er að ætla sem svo að eitthvert óútskýrt fyrirbæri sé í gangi varðandi þessa staði, og þá á ég við fyrirbæri af öðrum toga en þeim sem þjóðsagan tilgreinir til útskýringar. Vitað er að í jörðinni eru alls konar orkustraumar, og reyndar jafnt í lofti, láði sem legi, þ.e.a.s. orkustraumar sem ekki eru alltaf sýnilegir hinu jarðneska auga. Er því ekki hægt að leyfa sér til gamans að varpa því fram að á þeim stöðum þar sem bannhelgisögur hafa orðið til um, séu einhverjir sérstakir orkutoppar eða “jafnarar,” sem ef við þeim er raskað, koma af stað óreglu eða misgengi í hinum “óræða” orkubúskap, er síðan valdi keðjuverkandi áhrifum er nái allt inn í efnisheiminn. Ekki ætla ég nú að teygja ykkur lesendur góðir, lengra inn á þessar grundir, að þessu sinni, en ég vil meina að allir hlutir eigi sína skýringu, af hvaða sviði eða tíðni sem hún muni eiga upphaf sitt. Við vitum að allt er samtvinnað í lífinu ef að er gáð, allt hefur áhrif á hvað annað, enda af sömu uppsprettu runnið og af sama efni byggt. “Af jörðu ertu kominn og að jörðu skaltu aftur verða,” segja nú prestarnir þegar upp er skorið fyrir hvern og einn, og er það ekki einmitt rakin staðhæfing um að allt sé eitt og eitt sé allt. Það myndi ég nú ætla, því varla skrökva prestarnir.
Guðjón Baldvinsson.
|