Krían
Fyrir ekki ýkja löngu átti undirritaður leið um þar sem nokkurt kríuvarp var staðsett, en það var honum reyndar ekki ljóst fyrr en heill herskari af þessum íðilfögru og rennilegu fuglum gerðu allhastarlega árás að kolli hans. Ekki er það alltaf þægilegt þegar slík skyndiárás er gerð að óvörum, með miklu gargi, driti og jafnvel goggstungu. En ekki er annað hægt en að dást að hugrekki þessa fugls og ásetningi hans um að verja egg sín og afkvæmi, svo sem kostur er. Heyrði ég einhvern tíma að æðarbændur gleddust ef krían tæki það upp hjá sér að verpa í nálægð æðarvarps þeirra, því hún gerir ekki greinarmun á aðvífandi og ætluðum óvinum, hvort sem þeir eru mennskir eða fuglaættar, alla hrekur hún burt af sínum heimaslóðum, sambýlingum sínum, í því tilfelli æðarkollunum, til hagsbóta.
Alltaf finnst mér það gleðileg frétt þegar sagt er frá því í fjölmiðlum að sést hafi til kríunnar einhvers staðar á vorin, og einhvern veginn hefur mér jafnan fundist hún öllu meiri vorboði en lóan. Hverju það veldur skal ekki um sagt, ef til vill stafar það af því að maður verður öllu meira var við það þegar krían er komin, hún er háværari og oft meira áberandi á flugi, sker sig meira úr.
Stundvísi kríunnar er við brugðið, og vilja sumir meina að hún birtist nákvæmlega sama dag ár hvert. Man ég ekki betur t.d. en einn af fyrrum forsetum okkar hafi nefnt það í blaðaviðtali fyrir allnokkrum árum að krían kæmi jafnan á Álftanesið og nágrenni á afmælisdegi hans, sem var einmitt í maí. Má vera að hún hafi gert það honum til heiðurs í tilefni dagsins, ekki skal um að sagt. En stundvísi hennar er manni alltaf nokkur aðdáunarefni, því ekki er nú svo að hún sé að koma stutta bæjarleið, eða frá næsta landi. Ó nei, ekki aldeilis, því ferðalag hennar vor og haust er með því lengsta sem þekkist hjá farfuglum jarðarinnar, því vetrarstöðvar hennar ná allt til Suðurskautslandsins. Vilja sumir meina að því norðar sem krían verpi því sunnar fari hún á hnöttin að vetrinum. Enginn fugl mun fljúga aðrar eins vegalengdir og má segja að flug hennar sé verulegt afrek því ekki er hún stór eða veigamikil, vegur aðeins um 100 grömm að jafnaði.
Krían er líklega með seinustu farfuglum að koma hingað til lands, en líka með þeim fyrstu að fara, enda má segja að nokkra fyrirhyggju þurfi fyrir svo langt ferðalag.
Þar sem kríuvarp er að finna, er jafnan mikið líf og hávaði, og getur verið einkar skemmtilegt að fylgjast með öllu því amstri sem þar fer fram, í hæfilegri fjarlægð þó. Þeir sem nálægt slíku varpi búa eða starfa, finna nokkuð vel fyrir því þegar krían hverfur á braut, því þá er næstum sem "detti bylur af húsi," eins og stundum er sagt.
Þessi sérstæði og fallegi fugl er því bæði áhrifamikill og gleðilegur gestur í umhverfi sínu.
Fræðimenn segja að kríur á heimskautasvæðum Kanada og á Grænlandi fljúgi yfir Atlantshafið til móts við aðrar kríur sem komnar eru frá heimskautasvæðum Rússlands og flugu suður með ströndum Vestur-Evrópu. Þær haldi áfram og fylgi strönd Vestur-Afríku. Sumar fari alla leið til Góðravonarhöfða, aðrar til austurstrandar Suður-Ameríku. Þriðji hópurnn fljúgi með ströndinni við austanvert Kyrrahaf frá norðvesturströnd Kanada, yfir hafið undan Kaliforníu, Perú og Chile til Hornhöfða. Allir hóparnir þrír fljúga síðan yfir hið mikla Suðuríshaf til Suðurskautslandsins. Þeir hafa einnig nefnt að um hásumarið í norðri njóti kríurnar dagsbirtu tuttugu og fjórar stundir á sólarhring, og þær búi við sömu skilyrði á Suðurskautslandinu, svo þær sjá þar með lengur til sólar ár hvert en okkurt annað dýr.
Vegalengdin, sem kríurnar fljúga í árlegri ferð sinni báðar leiðir, mun geta verið allt að 40.000 kílómetrar. Það er því enginn smá spotti sem þær leggja undir væng, en reyndar geta þær tyllt sér á sjóinn stutta stund eða sest á ísjaka, svo þær eiga kost á nokkurri hvíld, þegar svo ber undir.
Fáir fuglar eru jafn tígulegir á flugi og krían, og ef ég man rétt hafa a.m.k. tvö sveitarfélög á Íslandi tekið mynd af henni upp í skjaldarmerki sitt.
Súlan er stundum nefnd "drottning hafsins," og ekki þætti manni að krían ætti síður skylda svipaða krýningu, svo fögur og tignarleg sem hún er og mikill afreksfugl í langflugi sínu ár hvert.
